• Wszystko o akordeonie

  • Wywiady

  • Relacje z koncertów

  • Recenzje płyt

  • Sprzęt

Polski Portal Akordeonowy

akordeon.pl

Słowniczek techniczny

Obejmuje terminologię związaną z budową i funkcjonowaniem akordeonu.



Akordeon - Definicja akordeonu (dyskusja na forum)

Akordeon koncertowy- instrument profesjonalny, standard obejmujący pewną grupę akordeonów. ( informacje również w artykule "Akordeon koncertowy" )

Akordy dominantowe septymowe - Akordy dominantowe septymowe - nazwa przycisków umieszczonych w 5 rzędzie manuału basowo akordowego (w systemie stradella). Układ przycisków w rzędzie jest kwintowy, ponieważ tonacja kolejnych przycisków w górę rzędu, zmienia się o kwintę (... Db, Ab, Eb, Bb, F, C, G, D, A, E, F#,C# ...). Pojedynczy przycisk uruchamia jednocześnie 3 składniki czterodźwięku septymowego: prymę (I), tercję wielką (III) i septymę małą (VII). Dźwięki prym akordów są takie same (lub przesunięte o oktawę) jak dźwięki basów podstawowych z tych samych szeregów.
Rząd akordów dominantowych septymowych niezależnie od ilości przycisków umożliwia uzyskanie maksimum 12-stu trójdźwięków zawierających się w obrębie septymy wielkiej np. od e do d#1. Wynika z tego że, 2 akordy mają postać zasadniczą (I,III,VII), 6 jest w trzecim przewrocie (VII,I,III), a pozostałe 4 w pierwszym przewrocie (III,VII,I). Przewrót drugi nie występuje, ponieważ pominięte są kwinty z czterodźwięku.
Pominięcie kwinty daje możliwość zastosowania dźwięków trójdźwięku jako składniki innych akordów.
W celu zmiany barwy dźwięków akordów dominantowych septymowych powiela się je bądź przenosi oktawami. Efekt ten uzyskuje się przez zmianę regestrów(dyskusja na forum)
 

Akordy durowe
 - nazwa przycisków umieszczonych w 3 rzędzie (w systemie stradella). Układ przycisków w rzędzie jest kwintowy, ponieważ tonacja kolejnych przycisków w górę rzędu, zmienia się o kwintę (... Db, Ab, Eb, Bb, F, C, G, D, A, E, F#,C# ...). Pojedynczy przycisk uruchamia jednocześnie 3 składniki trójdźwięku durowego: prymę (I), tercję wielką (III) i kwintę czystą (V). Dźwięki prym akordów są takie same (lub przesunięte o oktawę) jak dźwięki basów podstawowych z tych samych szeregów.
Rząd akordów durowych niezależnie od ilości przycisków umożliwia uzyskanie maksimum 12-stu trójdźwięków durowych zawierających się w obrębie septymy wielkiej np. od e do d#1. Wynika z tego że, 5 akordów ma postać zasadniczą (I,III,V), 3 jest w drugim przewrocie (V,I,III) a pozostałe 4 w pierwszym przewrocie (III,V,I).
W celu zmiany barwy dźwięków akordów durowych powiela się je bądź przenosi oktawami. Efekt ten uzyskuje się przez zmianę regestrów(dyskusja na forum) 

Akordy mollowe - nazwa przycisków umieszczonych w 4 rzędzie (w systemie stradella). Układ przycisków w rzędzie jest kwintowy, ponieważ tonacja kolejnych przycisków w górę rzędu, zmienia się o kwintę (... Db, Ab, Eb, Bb, F, C, G, D, A, E, F#,C# ...). Pojedynczy przycisk uruchamia jednocześnie 3 składniki trójdźwięku mollowego: prymę (I), tercję małą (III) i kwintę czystą (V). Dźwięki prym akordów są takie same (lub przesunięte o oktawę) jak dźwięki basów podstawowych z tych samych szeregów.
Rząd akordów mollowych niezależnie od ilości przycisków umożliwia uzyskanie maksimum 12-stu trójdźwięków mollowych zawierających się w obrębie septymy wielkiej np. od e do d#1. Wynika z tego że, 5 akordów ma postać zasadniczą (I,III,V), 4 jest w drugim przewrocie (V,I,III) a pozostałe 3 w pierwszym przewrocie (III,V,I).
W celu zmiany barwy dźwięków akordów mollowych powiela się je bądź przenosi oktawami. Efekt ten uzyskuje się przez zmianę regestrów(dyskusja na forum)

Akordy septymowe zmniejszone - (dyskusja na forum)

Bajan - 1. instrument muzyczny. Odmiana akordeonu stworzona w Rosji pod koniec XIX wieku (ok. 1890). Nazwę zawdzięcza rosyjskiemu śpiewakowi wędrownemu Bajanowi, wymienionemu w staroruskim poemacie Słowo o wyprawie Igora pochodzącym z XII wieku. Bajan wyróżnia konstrukcja, barwa dźwięku oraz system manuału melodycznego. Zasada działania instrumentu jest identyczna jak w pozostałych rodzajach akordeonów. Bajany posiadają konwerter dzięki któremu można przełączać system melodyczny na basowo akordowy.
2. system manuału melodycznego, znany również pod nazwą system rosyjski. Przyciski z dźwiękami B (polskie H) umiejscowione są w pierwszym (i 4 powtórzonym) rzędzie. Układ chromatyczny (3 rzędy), wysokości dźwięków rosną ułożone kolejno dolnej do górnej części basow-akordowej. Jest to obrócony o 180 stopni system B.
3. oznaczenie współczesnych instrumentów (standard). Napis Bayan umieszczany przy nazwie modelu na współczesnych instrumentach oznacza, że akordeon posiada:
- manuał melodyczny z system rosyjskim
konwerter
system basowo akordowy stradella (różnicujący go od instrumentów rosyjskich)
manuał dyskantowy z system B (dyskusja na forum)

Basy akordowe - przyciski basów akordowych. Obejmują rzędy: durowymollowydominantowy septymowy i dominantowy zmniejszony(dyskusja na forum)

Basy podstawowe - basy wydające dźwięk podstawy (prymy) basów akordowych sąsiadujących z nimi w szeregach. W sześciorzędowym manuale basowym typu Stradella położone są w drugim rzędzie licząc od miecha. W małych akordeonach umieszczone w rzędzie pierwszym, a w nietypowych instrumentach w rzędzie trzecim lub w dalszych. Układ basów podstawowych jest kwintowy.
Używając basów podstawowych można wydobyć 12 dźwięków zawierających się w septymie wielkiej (11 półtonów). Najniższym dźwiękiem jest najczęściej E lub G (wielkie) a najwyższym d# lub f# (małe).
Naciśnięcie pojedynczego przycisku basu podstawowego może uruchamiać kilka stroików. Równocześnie może brzmieć ich kilka zwielokrotnionych oktawami.
Przyciski Ab , C oraz E oznacza się przez naznaczenie powierzchni tak, aby odróżniała się w dotyku od innych przycisków. Stanowią one punkt odniesienia do pozostałych przycisków. Akordeonista na podstawie przycisków Ab, C, E identyfikuje wszystkie pozostałe. Przycisk dźwięku C umieszczany jest na środku rzędu. (dyskusja na forum)

Basy tercjowe - (dyskusja na forum)

Cassotto - 1. Barwa dźwięku akordeonu jaka wydobywa się po włączeniu kanałowego przełącznika regestrowego. 2. Potoczna nazwa przełącznika regestrowego uruchamiającego barwę kanałową akordeonu. 3. Rozwiązanie technologiczne używane w akordeonach polegające na dodaniu dodatkowej komory dźwiękowej w akordeonie zwanej komorą cassotta(dyskusja na forum)

Chór głosowy - (dyskusja na forum)

Część basowo akordowa - (dyskusja na forum)

Część melodyczna - (dyskusja na forum)

Czwórka - (dyskusja na forum)

Dekawka - (dyskusja na forum) 

Dźwignie klawiszowe - (dyskusja na forum)

Dźwignie regestrów - (dyskusja na forum)

Głos - (dyskusja na forum)

Głośnica - (dyskusja na forum)

Gryf B - (dyskusja na forum)

Gryf C - (dyskusja na forum)

Guziczek miechowy - patrz powietrznik.

Języczek stroikowy -ruchoma (drgająca) część stroika przelotowego. Inne nazwy języczka stroikowego to łyżka stroikowa lub pióro. Jest to elastyczna blaszka o trapezowatym podłużnym kształcie przymocowana (nitem) jednym końcem do płytki stroikowej. Języczek stroikowy wprawiany jest w ruch przez powietrze przepływające w jednym kierunku. Przeznaczony do generowania pojedynczego dźwięku o określonej wysokości. Języczek stroikowy jest źródłem dźwięku w akordeonie. Wykonany ze specjalnych stopów metali, których skład i technologia produkcji objęte są zazwyczaj tajemnicą producenta. To głównie od jakości wykonania języczków stroikowych zależy brzmienie akordeonu.
Podczas procesu strojenia akordeonu języczek stroikowy poddawany jest obróbce (piłowaniu, szlifowaniu) w taki sposób, aby ustawić odpowiednio częstotliwość jego drgania. (dyskusja na forum)

Klapy powietrzne - (dyskusja na forum)

Kołki łącznikowe - patrz wtyczki metalowe.

Kominy, Kominy obrotowe - patrz przełączniki regestrowe.

Komora cassotto - (z języka włoskiego cassotto znaczy skrzyneczka) - dodatkowa pusta przestrzeń wewnątrz części melodycznej służąca do nadania innej barwy dźwiękom akordeonu. Odpowiednie umiejscowienie głośnic, których wyloty kanałów stroikowych łączą się z komorą cassotto oraz umiejscowienie jej wylotu ma wpływ na natężenie poszczególnych alikwotów dźwięku. Komora wydłuża i zmienia kierunek drogi dźwięku nadając mu inną barwę. Na komorę cassotto mówi się także kanał.(dyskusja na forum)

Konwerter - mechanizm służący do przełączania się między manuałem basowym , a manuałem melodycznym . (dyskusja na forum)

Łyżka stroikowa - patrz języczek stroikowy 

Manuał basowy - (dyskusja na forum)

Manuał dyskantowy - (dyskusja na forum)

Manuał melodyczny - (dyskusja na forum)

MB -

MD -

Mechanizm regestrowy - (dyskusja na forum)

Miech - Jest przeznaczony do wytwarzania nadciśnienia lub podciśnienia powietrza, które porusza języczki stroikowe. Miech łączy ze sobą części melodyczną z basowo akordową akordeonu. Jest elastyczną częścią instrumentu. (dyskusja na forum)

 

Miechowanie - 1. Poruszanie miechem, rozciąganie i ściąganie go. Wytwarzanie ciśnienia i podciśnienia niezbędnego podczas gry. 2. Ustalone ruchy (kierunki i pozycje) miecha w utworze zapisane odpowiednimi znakami. Miechowanie w tym znaczeniu można porównać do smyczkowania. Otwieranie (rozciąganie) miecha zapisuje się znakiem 7 (obrócone 180 stopni L) a ściąganie znakiem V. Mówi się, że utwór jest omiechowany, jeśli ustalono w których miejscach utworu następują zmiany kierunku poruszania miechem. (dyskusja na forum)

MM - skrót od manuał melodyczny umieszczany w zapisie nutowym. Oznacza, że należy użyć konwertora i przełączyć system akordowy na melodyczny.(dyskusja na forum)

Musette - (dyskusja na forum)

Nóżki - (dyskusja na forum)

Okucia narożnikowe - (dyskusja na forum)

Ósemka - przełącznik regestrowy włączający do gotowości brzmieniowej nietransponujący chór głosowy akordeonu. Posiadać może różne oznaczenia na przełączniku regestrowym: 1) pojedyncza kropka między dwoma liniami 2) pojedyncze kółko między dwoma liniami (oznaczające 8 cassotto) 3) flet 4) klarnet 5) 8 6) M 6) mogą wystąpić również dwa z powyższych oznaczeń jednocześnie. Nazwa ósemka wywodzi się z terminologii organowej i oznacza głos nietransponujący. Cyfra osiem użyta w nazwie, to rozmiar największej ośmiostopowej (ok.2,4m) piszczałki organów w tym głosie. Rozmiar podawany w stopach jako podstawowej jednostce miary używanej w organistyce. (dyskusja na forum)

Pas regulacyjny - pasek przymocowany z boku części basowo akordowej, zamocowany w dwóch miejscach. Akordeonista może dzięki niemu rozciągać miech. Lewa ręka akordeonisty przełożona jest właśnie pod pasem regulacyjnym. Długość pasa jest regulowana za pomocą pokrętła znajdującego się w górnej części basowo akordowej. Akordeonista kręcąc pokrętłem skraca lub wydłuża pas regulacyjny zmieniając tym samym jego odległość od części basowo akordowej. (dyskusja na forum)

Płyta rezonansowa - (dyskusja na forum)

Płytka stroikowa - nieruchoma część stroika przelotowego wykonana z metalu (najczęściej z aluminium). Posiada dwa podłużne trapezowate otwory, w których poruszają się języczki stroikowe o kształcie identycznym, nieco mniejszym niż otwory. Do płytki stroikowej mocuje się języczki stroikowe oraz dekawki (inaczej - zaworki, klepki). Zewnętrzna prostokątna część płytki stroikowej przyklejana jest do głośnicy specjalną substancją o konsystencji wosku. (dyskusja na forum)

Powietrznik - znany pod nazwami przepust miecha, guziczek miechowy. Umieszczony jest po stronie basowo akordowej. Jego przyciśnięcie podnosi klapę otwierającą wlot do wnętrza instrumentu. Służy do bezdźwięcznego rozciągania i ściągania miecha a tym samym również do ustawienia w dowolnej pozycji części akordowo basowej względem melodycznej. Ustawianie z użyciem powietrznika odbywa się bezdźwięcznie.
Używany jest on także na przekór pierwotnemu przeznaczeniu do imitowania odgłosów (np. wiejącego wiatru itp.) Dzieje się tak ze względu na przepływ powietrza przez niewielki otwór zazwyczaj o ostrych krawędziach na których powietrze wiruje powodując słyszalny szum. (dyskusja na forum)

Przełączniki regestrowe - przyciski lub suwaki służące akordeoniście do zmiany barwy dźwięku instrumentu. Znane pod nazwami: regestry, registry. Znajdują się w różnych miejscach instrumentu, najczęściej na galeryjce tuż przy gryfie oraz tuż za tastaturą części basowo akordowej. Przełączniki regestrowe mogą być umieszczone także na górze, z boku lub pod gryfem manuału dyskantowego natomiast w części basowo akordowej spotyka się je umieszczone na pokrywie bocznej w jej górnej lub dolnej części.
Bardzo popularne stały się regestry podbródkowe umieszczone nad gryfem (pod brodą grającego). Ta odmiana regestrów podbródkowych umożliwia zmianę barwy pomocą podbródka. Zaletą jest możliwość zmiany barwy dźwięku bez "odrywania ręki" od gryfu, tym samym bez przerywania gry. Regestry podbródkowe posiadają odmianę obrotową w której ustawia się jedno z dwóch brzmień przez obrót o 180 stopni. Popularne nazwy regestrów podbródkowych to kominy lub kominy obrotowe.
 (dyskusja na forum)

Regestry (lub registry) - patrz przełączniki regestrowe.

Skrzynia basowa - 
(dyskusja na forum)

Stradella - (dyskusja na forum)

Stroik przelotowy - stroiki umieszczone są w środku akordeonu i przyklejane do głośnic. Pojedynczy stroik składa się z dwóch języczków stroikowych przytwierdzonych do płytki stroikowej za pomocą nitów. Może posiadać dwie dekawki blokujące naprzemiennie przepływ powietrza przez języczki stroikowe. Powietrze przepływając przez jeden z języczków stroikowych wprawia go w drganie wytwarzając falę dźwiękową o określonej wysokości. (dyskusja na forum)

Strój akordonu - 1. najniższy dźwięk manuału basowo-akordowego akordeonu. Najczęściej spotykane są akordeony w stroju E i G. 2. wysokość dźwięku centralnego a1 podana w hercach. np. strój 440 (dyskusja na forum)

Strojenie - (dyskusja na forum)

Szesnastka - (dyskusja na forum)

Tastatura - (dyskusja na forum)

Tremolo - (dyskusja na forum)

Tutti - 1. nazwa przełącznika regestrowego włączającego do gotowości wszystkie chóry manuału. 2. nazwa jednej z barw dźwiękowych akordeonu składająca się z współbrzmienia wszystkich chórów manuału. (dyskusja na forum)

Układ kwintowy - sposób ułożenia przycisków basowo akordowych oparty na kole kwintowym. Przyciski te są ułożone tak, że każdy sąsiadujący w rzędzie (licząc do góry) uruchamia dźwięk lub akord wyższy o kwintę czystą od poprzednika - Ces Ges Des As Es B F C G D A E H Fis Cis. Rzeczywiście brzmiące interwały zastosowane w instrumencie to kwinty lub kwarty (czyli ich przewroty), więc układ tylko teoretycznie jest kwintowy. (dyskusja na forum)

Wtyczki metalowe - są to metalowe elementy spinające miech z częścią melodyczną i basowo akordową. Inne nazwy wtyczek metalowych to kołki łącznikowe, sztyfty miecha, gwoździki, szpilki. (dyskusja na forum)